Cocuklarda ve genclerde, hatta anne-babalarda internet bagimliligi uzerine tavsiyeler. Her eve, herkese lâzim!

ESKIDEN anne babalar cocuklarini sokagin ve kotu arkadasin etkilerinden korumak icin caba gosterir, cabalari sonuc vermedigi zaman gelip bize danisirlardi. Bilgisayar ve bunun yan urunu olan internet hayatimiza girdikten sonra, sokagin ve kotu arkadasin yerini ‘internet kafe’ler aldi. Anne baba ile duygusal baglari zayif, aile icinde kendilerini degerli hissetmeyen, okul basarisi dusuk cocuklar ve gencler, artik sokak yerine internet kafelere gidiyorlar. Kotu arkadasin yerini, simdi internet baglantisi olan ev bilgisayarlari aldi. Bize danismak icin gelen anne babalar, sokak yerine, internet kafelerden ve evdeki bilgisayardan yakiniyorlar.

Bilgisayar kullanmayi bilmeyen cogu anne baba, derslerine yardimci olacagi zanniyla, yuzlerce dolar odeyip cocuklari icin bilgisayar aliyorlar. Bilgisayar ise, tek basina, bir makineden ibarettir; ders ogretmek ve cocugu daha akilli yapmak gibi bir marifeti yoktur. Bilgisayari faydali kilan ‘software’ dedigimiz programlar ve egitim CD’leridir. Bu programlar da, ancak kullanmasini bilen ve dogru bicimde kullanabilen ellerde faydali olabilir.

Gordugum kadariyla, cocuklar, harcliklariyla egitim programlari yerine oyun CD’leri satin aliyorlar. Bilgisayarin basinda saatlerce oyun oynayarak zamanlarini bosa harciyorlar. Zamanlarinin bosa gitmesi bir yana, cogu siddet icerikli savas ve dovus sahneleriyle dolu olan bu oyunlar onlarda saldirganlik duygularini besliyor. Nitekim, bilgisayar oyunlarini incelediginizde, onlarin sadece eglendirmekle kalmadigini, ayni zamanda guclu olma, kiyasiya yarisma, rakiplerini geride birakma ve kazanma hirsi asiladigini; bunlari yaparken de, sevgi, yardimlasma, paylasma ve acima duygularini korelttigini gorursunuz. Korkak ve ozguvenden yoksun cocuklar, oyunu kazandiklari zaman, kendilerini cesur ve kahraman hissediyorlar. Boylece, basa cikamadiklari gercek dunyadan kacip, sanal bir mutluluk veren sanal bir dunyaya siginiyorlar.

Internette sizi ve cocugunuzu bekleyen tuzaklar

ESKIDEN disketle calisan kucuk atari (oyun) cihazlari vardi. Atari’si olmayan cocuklar atari salonlarina gider, oyun ihtiyaclarini karsilarlardi. Anne babalarin o gunlerde yakindiklari atari salonlari, bugunun internet ortami yaninda cok masum kalirlar. Internet baglantisi olan her bilgisayar, cocuklarin ve genclerin ruh sagligini bozmaya hazir potansiyel bir tehlikedir.

Donem odevi icin malzeme toplamak amaciyla internete baglanan bir ogrenciyi dusunun. Tamamen iyiniyetlidir, bilgi toplamaktan baska bir amaci yoktur. Arama motoruna istedigi bilgiyi yazar ve ‘ara’ komutunu verir. Arama motoru, bu bilgiyi alabilecegi onlarca site adresini bir liste hâlinde verir. Cocuk bu adreslerden birini tikladigi zaman, daha girecegi adres acilmadan, bu adrese yamanmis ‘pop-up’ dedigimiz bir veya birkac reklam sitesi aciliverir. Cocugu sitede tutmak icin, ucretsiz abonelikten tutun da ucretsiz muzik ve film CD’si gondermeye kadar bir suru cazip secenekler ileri surulur. Yapacagi sey, sadece bir form doldurmak ve gosterilen web adresine bunu postalamaktir. Buyuklerin bile kacamadigi bu tuzaga cocuklar kolayca duserler. Cunku, ucretsiz hediyeler gonderilecektir!

Bu reklam sitelerinin onemli bir kismi pornografi icerikli olup yasa geregi “18 yasindan kucukler icin uygun degildir” uyarisi yapilir. Ancak, siteye girecek kisinin 18 yasindan kucuk oldugunu kim ve nasil tespit edecektir? Cocuk, meraktan, “18 yasindan buyugum” secenegini isaretleyerek siteye kolayca girebilir. Boylece, cok masum bir amacla internete giren bir cocuk kendisini onu her bakimdan zararli bir sitenin icinde buluverir.

Bu bakimdan, cocuklarinizi internetin zararlarindan korumak icin ilk yapacaginiz sey, bilgisayari herkesin gorecegi bir yere koymaktir. Ondan sonra, internetin faydalari ve zararlari konusunda cocugunuzu bilgilendirmeniz, bilgisayarda gecirecegi zamani sinirlandirmaniz, ve internete bagli iken onu arasira kontrol etmeniz gerekmektedir.

Cevap bekleyen sorular

INTERNETI kotu amaclarla kullanan kisilerin insanlar ve ozellikle cocuklar uzerinde yol actigi tahribat, son yillarda, bir dizi arastirmanin konusu olmustur. Bu arastirmalardan birini yuruten psIkolog Michael G. Conner, “Internet Addiction and Cyber Sex” baslikli makalesinde, altina kendi notunu da duserek, su sorulari soruyor:

• Cocugunuza diledigi zaman tanimadiginiz bir yere gitmesine, tanimadiginiz kisi veya kisilerle birkac saat birlikte olmasina izin verir misiniz?

(Eger cocugunuzun odasinda internet baglantisi olan bir bilgisayar varsa, sorumuza “Hayir” demenizin hicbir anlami yoktur. Cunku, odasinin kapisini kapatip kendi basina kaldiginda cocugunuzun ne yaptigini bilemezsiniz. Istedigi zaman internete baglanip, tanimadigi bir siteye girerek tanimadigi kisi veya kisilerle birlikte olabilir.)

• Kocanizin tanimadiginiz bir kadinin evine gitmesine, onunla saatlerce sohbet etmesine ve birlikte yatak odasina girmelerine izin verir misiniz?

(Eger kocanizin calisma odasinda internet baglantisi olan bir bilgisayar varsa ve onun bir internet bagimlisi oldugunu biliyorsaniz, sorumuza cevap vermeden once iyi dusunun.)

• Iliskileri yalan uzerine kurulmus yabanci insanlarla tanismak, onlarla sohbet etmek ve sirlarinizi paylasmak ister misiniz? Internet uzerinden tanistiginiz ve sohbet ettiginiz insanlarin kim oldugunu biliyor musunuz? Onlarin verdikleri bilgilerin dogrulugundan emin misiniz?

(Eger, “Iki taraf bu sanal beraberlikten zevk aliyor ve egleniyorsa, yalanin ne zarari var?” diyorsaniz, sizin bir internet bagimlisi oldugunuzu soylemek zorundayiz.)

Cocugunuz veya siz, internet bagimlisi misiniz?

PSIKOLOG Conner, yaptigi arastirmada, gunde iki saat ve daha fazla sure internette gezinenlerin internet bagimlisi olma riskiyle yuzyuze oldugunu ve asagidaki problemlerle karsilastigini tesbit etmis:

• Her gun internete baglanma ihtiyaci duyma

• Cevreye karsi duyarsizlik

• Toplum ve aile iliskilerinde zayiflama

• Gunluk islerde verimli ve uretken olamama

• Depresyon

• Esler arasinda cinsel uyumsuzluk

• Cinsel fantezilere duskunluk

• Problemleri cozmeye calismak yerine, isleri oluruna birakma

• Isyerinde interneti kisisel amaclari icin kullanma

• Akademik ve zihinsel faaliyetlerde gerileme

--------------------------------------------------------------------------------

Conner’in belirttigine gore, gunde iki saatten az bir vakit almasi kaydiyla, bilgi almak, e-mail gondermek ve gelen mail’leri okumak icin internete baglaniyorsaniz, endise edecek bir durum yok. Ama eger internet uzerinde harcadiginiz zaman haftada toplam 18 saatten fazla ise, ‘internet bagimliligi’ riski tasiyan insanlar grubuna giriyorsunuz demektir. Bankacilik ve internet pazarlamaciligi gibi gorevler disinda, kisisel nedenlerle interneti gunde 10 saatten fazla kullanan bir kimsenin ise, internet bagimliligi ise, mutlaka tibbî ve psIkolojik tedavi gerektiriyor. Bu durumdaki bir kisi, Conner’a gore, muhakkak tedavi edilmesi gereken hasta bir internet bagimlisidir.

Sanal bir dunya

Her aliskanlik gibi, internet aliskanligi da irade zayifligindan ve ic denetim eksIkliginden kaynaklaniyor. Internete baglandiginiz an, onunuzde onlarca secenek cikiverir. Istediginiz adrese girebilir, istediginiz bilgiye ulasabilir, istediginiz kisiyle sohbet edebilir, sonuclarini dusunmeden istediginiz gibi yalan soyleyebilirsiniz. Utanc verici, insan onurunu ayaklar altina alan, en igrenc seyleri izleyebilirsiniz. Cunku, bunlardan kimsenin haberi yoktur. Ilk gunler eglenmek, hosca vakit gecirmek, yeni seyler ogrenmek, heyecan yasamak, internette neler olup bittigini gormek ve belki de ibret almak icin bu sanal âleme girmissinizdir. Ancak, cok gecmeden, kendinizi aldattiginizi, huylarinizin degismeye basladigini, gercek hayattan her gun biraz daha koparak siberdunyanin bir uyesi oldugunuzu gorursunuz.

PsIkolog Michael G. Conner, sozkonusu makalesinde internet bagimliliginin bilimsel aciklamasini yapiyor ve diyor ki: “Internette yeni ve heyecan verici seyler ogrendikce, beyin kimyasinda degismeler gorulur. Yaptigimiz isten zevk aldigimiz ve heyecan duydugumuz zaman, beyinde ‘dopamine’ adi verilen bir kimyasal madde salgilanir. Bu maddenin salgisi arttikca, yaptigimiz isten baska birsey dusunmeyiz, cevremize karsi ilgimiz azalir.”

Sanal dunyanin yalanlari

AILECE tanistigimiz bir bayan okuyucum, gecenlerde kocasiyla birlikte ziyaretime geldi. Sohbet sirasinda kocasinin internet bagimliligindan yakindi, ve ona biraz nasihatta bulunmami istedi. Ama daha ben agzimi acmadan okuyucumun esi savunmaya gecti. “Ben zararli sitelere girmiyorum, haber okuyorum, bilgi topluyorum, sohbet ediyorum (chat yapiyorum), tartisma gruplarina katiliyorum, e-mail gonderiyorum ve gelen e-mailleri okuyorum” dedi ve ekledi: “Ickim yok, sigaram yok, kahveye gitmiyorum, meyhaneye gitmiyorum, evimde oturuyorum. Bunun nesi kotu?”

Okuyucumun esi, bir internet bagimlisi idi. Karisina ve cocuklarina karsi sorumluluklari oldugunu, evine ayirmasi gereken zamani internette tanimadigi insanlarla sohbet ederek gecirdigini, bu yuzden aile ici iliskilerin bozulmaya basladigini gormek istemiyordu.

Internete giren cogu insan isimleri, yaslari, cinsiyetleri, sosyal statuleri, meslekleri, adresleri ve kisisel ozellikleri hakkinda yalan soylemektedir. Gecenlerde bir okuyucumdan cok ilginc bir elektronik mektup aldim. Internet uzerinden tanistigi bir kizla nisanlanmis. Birbirlerini cok seviyorlarmis. Bir vesileyle, kizin elektronik posta adresinin sifresini ogrenmis ve—dogru olmayan birsey yapip—onun elektronik posta kutusuna girip kiza gelen butun mektuplari okumus. Nisanlisinin sanal âlemde bir baskasiyla dort senedir evli oldugunu ve sanal kocanin soyadini tasidigini ogrenmis. Kendisine “Sen benim ilk askimsin” diyerek yalan soyledigi icin nisanlisindan ayrilmak istiyormus, ancak karar vermeden once bir de bana danismak istemis...

Internetin pek cok marifetlerini duymustum, ama ‘sanal âlemde evlilik’ yapildigini ilk defa duyuyordum. Bana mektup yazan okuyucum siradan biri degildi, makine muhendisligi son sinifta okuyan bir gencti. Nisanlandigi kiz da universite ogrencisi idi. Eger bu iki genci dinleme ve analiz etme firsati bulabilseydim, buyuk bir ihtimalle, karsima cocuklarina yeterli zaman ayirmayan, onlarin sIkintilarina ve sevinclerine ortak olmayan, sevgi ve guven veremeyen, yuksek tahsil yaptirarak gorevlerini yerine getirdiklerini zanneden iki aile modeli cikacakti.

Acikcasi, cocuklarimizi internetin zararli etkilerinden korumanin yolu da, en sonunda ailede denge ve mutlulugun saglanmasina gelip dayaniyor.

ABLAM RABBIM RAZI OLSUN...KONU BIRAZ UZUN AMA HEPSI DOGRU..

BENDE SUNU EKLEMEK ISTIYORUM ..BUNU KENDIM DE GORDUGUM ICIN

TELEVIZYON KOMUSULUGU BITIRDI...INTERNETTE AILE BIRLIGINI BITIRIYOR

AMA BUNA TEKNOLOJI DIYORUZ ISTE

HAYIRLISI INSALLAH...

RABBIM YARDIMCIMIZ OLSUN

Bende hem ennur ablama hemde cansevere katiliyorum...cok dogru seyler....