KURANIN LAFZİ GÜZELLİKLERİ...


Kuran-ı Kerimin lafzi güzellikleri cinas, seci, muvazene ve tarsi gibi kısımlara ayrılır.

Bunları sırasıyla izah etmeye çalışalım. Cinas; manaları değişik olduğu halde, telaffuz ve yazıda birbirine benzeyen iki kelimeye denir.

Mesela: Kıyamet saati gelip gerçekleştiği gün, mücrimler, bir saatten fazla kalmadıklarına yemin ederler. (S. Rum, 55) Görüldüğü üzere telaffuzu ve yazIlış şekli aynı olan es-Saatü kelimesi iki defa geçmektedir. Bunlardan birincisi kıyamet günü, ikincisi de bildiğimiz zaman birimi olan saat manasınadır.

Seci; fasılaların yani ayet sonlarında bulunan kelimelerin son harflerinin birbirinin aynı olmasına denir. Nesirde seci, nazımda kafiye gibidir. Seci de, mutarraf ve mütevazi olmak üzere ikiye ayrılır. Bunlara ait birkaç misal verelim. * Mutarraf seci, vezinde iki fasıla muhtelif, kafiyede ise müttefiktir.

Mesela: Size ne oluyor ki, Allaha büyüklüğü yakıştıramıyorsunuz? Halbuki o, sizi kademeli tavırlardan geçirip yaratmıştır. (S. Nuh, 13-14) Ayette, vakaran kelimesi ile etvaran kelimelerinin son harfleri secilidir. * Mütevazi seci, fasılaların vezin yönünden birbirine uygun olması veya iki cümlenin vezin ve kafiyede aynı olmasıdır.

Mesela: Orada (cennette) yükseltilmiş tahtlar vardır. Konulmuş kadehler vardır. (S. Ğaşiye, 13-14) Bu iki ayette sürur ve ekvab kelimeleri muhtelif olduğu halde, merfua ve mevdua kelimeleri aynı vezin ve kafiyededir.

Muvazene; iki fasılanın, kafiye olmaksızın, yalnız vezinde müsavi (eşit) olmasıdır.

Mesela: (O cennette) dizilmiş yastıklar ve serilmiş halılar vardır. (S. Ğaşiye, 15-16) Bu ayetlerde de, masfufe ve mebsuse kelimeleri, kafiyede olmamakla beraber, yalnız vezinde müttefiktirler.

Tarsi; cümle sonlarının tevafuku (uyuşması) veya tekarubu (birbirine yaklaşması) ile beraber, lafızların aynı vezinde olmasıdır.

Birinci şıkka yani tevafuka misal: Ebrar (iyiler zümresi) mutlaka nimet içindedirler. Facirler (kötüler) de yakıcı ateş içindedirler. (S. İnfitar, 13-14)
İlk ayetin sonundaki naim ile, ikinci ayetin sonundaki cahim kelimeleri muvazenelidirler.

İkinci şıkka (tekaruba) misal: İkisine (Musa ve Haruna) açık ifadeli kitap verdik. İkisini de dosdoğru yola ilettik. (S. Saffat, 117-118) Görüldüğü üzere her iki ayetin fasılaları (müstebin ve müstakim) tekarub halinde yani birbirine yaklaşık durumdadırlar.

Deryadan bir damla bile olmayan bu misaller dahi Kuran-ı Kerimin kelam cihetinden Bedi ilminin hudutlarına sığmayacak derecede yüksek ve eşsiz olduğunu gözler önüne sermektedir.

amin

Ellerine, emeğine, en çokta bilgine sağlık