اَلَّذينَ يَذْكُرُونَ اللّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فى خَلْقِ السَّموَاتِ وَالْاَرْضِ رَبَّنَا مَاخَلَقْتَ هذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

Al-i İmran / 191. Onlar, ayakta dururken, otururken, yanları üzerine yatarken (her vakit) Allah'ı anarlar, göklerin ve yerin yaratılışı hakkında derin derin düşünürler (ve şöyle derler Rabbimiz! Sen bunu boşuna yaratmadın. Seni tesbih ederiz. Bizi cehennem azabından koru !

قُلْ سيرُوا فِى الْاَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَاَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللّهُ يُنْشِىءُ النَّشْاَةَ الْاخِرَةَ اِنَّ اللّهَ عَلى كُلِّ شَىْءٍ قَديرٌ

Ankebut / 20. De ki: Yeryüzünde gezip dolaşın da, Allah ilk baştan nasıl yaratmış bir bakın. İşte Allah bundan sonra (aynı şekilde) ahiret hayatını da yaratacaktır. Gerçekten Allah her şeye kadirdir.

قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسيرُوا فِى الْاَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبينَ

Al-i İmran / 137. Sizden önce nice (milletler hakkında) ilâhî kanunlar gelip geçmiştir. Onun için, yeryüzünde gezin dolaşın da (Allah'ın âyetlerini) yalan sayanların âkıbeti ne olmuş, görün!

اَيَوَدُّ اَحَدُكُمْ اَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخيلٍ وَاَعْنَابٍ تَجْرى مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهَارُ لَهُ فيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَاَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ فَاَصَابَهَا اِعْصَارٌ فيهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللّهُ لَكُمُ الْايَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ

Bakara / 266. Sizden biriniz arzu eder mi ki, hurma ve üzüm ağaçlarıyla dolu, arasından sular akan ve kendisi için orada her çeşit meyveden (bir miktar) bulunan bir bahçesi olsun da, bakıma muhtaç çoluk çocuğu varken kendisine ihtiyarlık gelip çatsın, bahçeye de içinde ateş bulunan bir kasırga isabet ederek yakıp kül etsin! (Elbette bunu kimse arzu etmez.) İşte düşünüp anlayasınız diye Allah size âyetleri açıklar.

وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِىالسَّموَاتِ وَمَا فِى الْاَرْضِ جَميعًا مِنْهُ اِنَّ فى ذلِكَ لَايَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Casiye / 13. O, göklerde ve yerde ne varsa hepsini, kendi katından (bir lütfu olmak üzere) size boyun eğdirmiştir. Elbette bunda düşünen bir toplum için ibretler vardır.

لَوْ اَنْزَلْنَا هذَا الْقُرْانَ عَلى جَبَلٍ لَرَاَيْتَهُ خَاشِعًا مُتَصَدِّعًا مِنْ خَشْيَةِ اللّهِ وَتِلْكَ الْاَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

Haşr / 21. Eğer biz bu Kur'an'ı bir dağa indirseydik, muhakkak ki onu, Allah korkusundan baş eğerek, parça parça olmuş görürdün. Bu misalleri insanlara düşünsünler diye veriyoruz.

Cok güzel ve çok önemli bir hususa dikkat cektiniz efendim.

Allah cc razi olsun.

Simdi kişinin ameli bilgisini aşamaz, doğru değil mi?

En az bu kadar doğru olan bir başka şey de şudur: Kişinin bilgisi bilincini/şuurunu aşamaz.

Şuur bilgiden beslendiği kadar inançtan da beslenir; fakat aynı zamanda inancı da besler.


Evet, Kur'an-i kerim bizleri düsünmeye, akl etmeye, fikh etmeye davet ediyor.

Siz sadece tefekkür dediniz ama bunu biraz daha açmak lazim.

Tefekkürle aynı anlam alanı içerisinde bulunan tezekkür, tedebbür, taakkul ve tefakkuh,

Kur'an'da, hep birbiriyle içli-dışlı, sebep-sonuç ilişkisi içerisinde kavramlar olarak kullanılır.


Buna göre tezekkür, insanın geriye dönük düşüncesidir; özeleştiri ve tevbe "tezekkür"ün eseridir.

Tedebbür, insanın istikbale matuf düşünme ameliyesidir; "tedbir" bu ameliye sonucunda "şimdi ve burada"ya taşınır.

Taakkul, geçmişle gelecek arasında yatayına, işkinle aşkın arasında dikeyine; illetle gâye arasında derinliğine bağ kurma işidir.

Tefekkür bütün bunların hepsi,

"tefakkuh" ise, tefekkür sonucunda elde edilen verinin hayattaki karşılığını bulma işidir.


Bu kavramlari iyi kavrayabilirsek, sonucu müthistir.


İnsan, böylesine verimli bir düşünce ortamını her zaman, her yerde bulamayabilir.

İnsanın tamamen dışa dönük olarak yaşadığı zamanlar, tefekkür açısından en fukara olduğu zamanlardır.

En zengin düşünce tecrübeleri, kişinin kendisiyle başbaşa kaldığı, buluşup, bilişip, barışıp, tanıştığı durumlarda elde edilir.

Bu da, ıstırapsız olmaz.

Kimi demler olur, bıçak gibi demler;

olanca genişliğine rağmen yeryüzünün dar geldiği, yüreğinizin göğüs kafesinde bir kuş gibi çırpındığı,

acının göğsünüzden bir buhar gibi yükseldiğini gördüğünüz demler.

İşte o demler, insanın tüm duyargalarının sonuna kadar açık olduğu,

göklerle ülfetinin kavi olduğu demlerdir.

Yürek bir davul derisi gibi gerilmiş, ötelerden gelen en ufak titreşimi algılar hâle gelmiştir.

Hastalar ve mahkumlar, o demleri; diğer insanlara göre daha sık yakalama şansına sahiptirler.

Çünkü acı bilinci açar, ruhu inceltir, benliği kristalleştirir.

Anlamlı bir hayatın acıları, sancıları da anlamlıdır, anlamsız bir hayatınsa sevinçleri dahi anlamsızdır.

Hayatın anlamını kaşfedenler, dertlerini sevmişlerdir; çünkü gürbüz çocukların, ağır sancıların ardından yettiğini bilmişlerdir.


Allah'im Sen bizleri akledenlerden eyle... Akledenlerden eyle ki Sana; sadece Senin rizan icin bilincli ve şuurlu salih fiiller ve ameller işleyelim...

Allahümme amin!