islamda halk ile geçinmenin çeşitli yönleri ve dereceleri vardır. Bunların bir kısmı şunlardır:
1) Herkese karşı tatlı dilli, güler yüzlü, açık kalbli olmak. Bir müslüman daima güleryüzlü bulunur. Hiç bir kimseyi asık bir yüzle karşılamaz. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:
"Şüphe yok ki, Allah yumuşak huylu, açık yüzlü kimseyi sever."
2) Herkesle güzel şekilde görüşmek, insanlara eziyet vermekten kaçınmak.
Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:
"Müslüman odur ki, dilinden ve elinden müslümanlar selamette bulunur.
3)İnsanların eziyetlerine katlanmak, kötülüğe karşı iyilik yapmak.
Bir hadîis-i şerifde buyurulmuştur:

"Sıddîkların (özü-sözü dosdoğru olanların) derecelerine geçmek
istersen, senden ilgiyi kesene bağlan, senden esirgeyene sen ver, sana
zulmedeni de bağışla."
4) Dargınlığa hemen son vermek.
Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:
"Üç günden ziyade kardeşine dargın kalmak bir müslümana helal olmaz."
5) Dargınların arasını düzeltmeye çalışmak.
Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:
"Sadakanın en faziletlisi, dargınların aralarını bulup düzeltmektir."
6) İnsanların kusurlarini örtmeye çalışmak.
Müslümanlar kimsenin kusurlarını araştırmazlar. Kimsenin ayıbını ve
kusurunu araştırıp ortaya çıkarmaya ve göstermeye çalışmazlar. Buna
aykırı hareket dinde yasaktır.
Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:
"Bir kul bir kulun kusurunu örterse, Allahü Teala Hazretleri de onu kıyamette örter. (günahlarını açığa vurmaz)."
7) Dostları arkalarından savunma.
Bir müslüman gerektiğinde dostlarını, din kardeşlerini arkalarından
savunur. Onlar hakkındaki yanlış fikirleri düzeltmeye çalışır. Bir
hadis-i şerifde buyurulmuştur:
"Bir kul kardeşine yardımda bulundukça, kendisine de Allah daima yardım eder."
8) İnsanların kalblerini kötü zandan korumak için sakıncalı yerlerden uzak durmak.
Buna aykırı davranmak birçok kimselerin günaha girmesine sebeb olur,
insanlar arasında dedi-koduya ve nefrete yol açar. Bir hadis-i şerifde
şöyle buyurulmuştur:
"Töhmet yerlerinden kaçınız..."
9) Değişik halk sınıfları ile makamlarına göre sohbet edip ilişki
kurmak. Herkese kabiliyet ve durumuna göre hitab etmeli. Bir alimden,
bir zahidden, bir zenginden beklenen vasıfları, bir cahilden, bir
fasıkdan, bir fakirden beklememelidir.
10) Yaşlılara hürmet, çocuklara, düşkünlere merhamet ve şefkat göstermek.
İslamda büyüklere karşı saygı, küçüklere karşı sevgi bir esastır. Bu
esas, aileler arasında bir kat daha önemlidir. Anaya-babaya pek ziyade
hürmet etmek bunun bir örneğidir. Bir hadis-i şerifin anlamı şöyledir: "Bir
genç bir yaşlıya sadece yaşından dolayı hürmet etti mi, Allah da ona
bir mükafat olmak üzere, ihtiyarlığı zamanında hürmet edecek bir
kimseyi muhakkak yaratır."
11) Hayırsever olmak, yardım etmek ve arka çıkmak.
Kendisi için hayırlı görüp istediği bir şeyi, başkaları için de
istemeyen kimse, İslam muaşeretinin temiz esaslarını gözetmemiş olur.
Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:
"Sizden biriniz kendi
nefsi için sevip istediği bir şeyi kardeşi (veya komşusu) için de sevip
istemedikçe, gerçek mü' min olamaz."
12) Selam vermek.
Şöyle ki: Müslümanlar arasında selam vermek bir sünnettir, bir dostluk
ve hayırseverlik alametidir. Selam almak da bir farzdır. Bir hadis-i
şerifde buyurulmuştur:
"Siz iman etmedikçe cennete
giremezsiniz. Birbirinizi sevmedikçe de iman etmiş olamazsınız. Size
bir şey göstereyim mi ki, onu yaptığınız zaman birbirinizi sevmiş
olursunuz: Aranızda selamı yayınız."
13) Dostları ziyaret:
Müslümanlar uygun zamanlarda gidip din kardeşlerini, büyüklerini ve
yakınlarını ziyaret ederler. Bu ziyaret de, bir sevgi ve bağlılık
nişanıdır. Ancak bu ziyaret, usandırıcı ve pek sık olmamalıdır. Bir
hadîs-i şerîfde buyurulmuştur: "Sizi ziyarete gelenlere ikram ediniz"
14) Ziyafetlere (davetlere) icabet etmek. Bir müslüman, din kardeşinin davetine uyar, ziyafetinde bulunur. Böylece aralarındaki sevgi ve yakınlık artmış olur. Bir hadîs-i şerîfde buyurulmuştur:
"Sizden birinizi, kardeşi düğün yemeğine veya başka bir şeye çağırsa, ona icabet etsin (uysun)"
Yeter ki, ziyafet yerinde haram bir şey bulunmasın. Çünkü bir müslüman,
haramların işleneceğini bildiği bir yere gidemez. Ancak o haramları
engelleyebilecekse veya kendisine saygı için işlenmeyecekse, gidebilir.

15) Komşuluk haklarını gözetmek. Şöyle ki: İslamda komşuluğun büyük önemi vardır. Bir hadîs-i şerifde buyurulmuştur:
"Ev satın almadan önce komşu, yola çıkmadan önce de yoldaş arayınız."
Komşulara ikram bir sünnettir. Bir müslüman komşusunun hakkını fazla gözetir, ona güleryüz gösterir, gerektiğinde ödünç verir, bir kaderi olunca onu tesilli etmeye çalışır,
16) Hastaları ziyaret etmek.
Müslümanlar hasta olan dostlarını ve komşularını uygun zamanlarda
yanlarına giderek ziyaret ederler. Sağlıklarına duada bulunurlar. Bu da
sevgiyi kuvvetlendirmeye ve kalbleri hoşlandırmaya yardım eden bir görevdir. Bir hadîs-i şerîfde buyurulmuştur:
"Beş
şey vardır ki, bunlar kardeşine karşı müslümana vacib olur; Verilen
selamı almak, aksırana teşmit (hayır dua) etmek, davete gitmek (icabet
etmek), hastayı ziyaret etmek, cenazelerin arkasından gitmek"
17) Cenazeleri teşyî etmek (uğurlamak).
Bu da önemli ve sevabı çok olan bir kardeşlik görevidir. Müslümanlar,
ölen din kardeşlerinin cenazelerini mezarlarına kadar üzgün ve
düşünceli olarak götürürler. Rahmet toprağına bırakırlar. Haklarında
rahmet isteyerek duada bulunurlar. Bir hadîs-i şerîfde buyurulmuştur:
"Bir
cenaze üzerine namaz kılana bir kırat, gömülmesinde bulunana da iki
kırat (sevab) vardır. Bir kırat ise, Uhud dağı kadardır."
18) Müslümanların mezarlıklarını ziyaret etmek.
Müslümanlar kendi aralarında, ahirete göçmüş olanların, özellikle
yüksek alimlerin ve salih kimselerin, mezarlarını zaman zaman ziyaret
ederler, onları rahmetle anarlar. Bu da bir vefakarlıktır, değer
bilmedir. Bir hadîs-i şerîfde beyan olunduğu üzere, mezarları ziyaret etmek ölümü hatırlatır, uyanmaya
sebeb olur. Onun için kabirleri saygı ve ibretle ziyaret etmeli,
insanlığın acıklı sonucunu düşünerek gaflet içinde yaşamaktan
kaçınmalıdır.

ABLA

ablamm insa ALLAH